0
افشین علیار
۲ ماه پیش - ۵ دقیقه مطالعه
منبعروزنامه هنرمند

نقد فیلم مات, مهاجرتِ نافرجام

امتیاز منتقد به فیلم :

مات برای صباکاظمی فیلم موفقی است که فارغ از ذوق زدگی فرمی توانسته در چهارچوب سینمای داستان گو، مخاطب پسند باشد . فیلمنامه ی استاندارد همراه با انتخاب درست و بجای بازیگران و استفاده نکردن از بازیگر چهره باعث جذابیت این فیلم شده است

مهم ترین موفقیت فیلم مات اولین اثر سینمایی صباکاظمی قصه پردازی و نوع روایت در قالب فضایی تجربی است ، فیلمی که از نظر فرم و محتوا در یک راستا در حرکت اند به همین دلیل راحت می تواند با مخاطب همذات پنداری کند . مات قبل از اینکه به فرمِ مورد نظر برسد در محتوا به آن انسجام لازم رسیده است به طوری که فیلمساز ما با یک فیلمنامه ی کامل فیلمش را ساخته است، اگر چه به نظر می رسد فیلمنامه قدری کش آمده است چرا که کلیت فیلم مات می توانست در یک فیلم کوتاه یا نیمه بلند به آن هدف نهایی هم برسد اما از ساختارمختصاتی فیلم مشخص است که کاظمی برای بوجود آوری این موقعیت یک دغدغه شخصی داشته است مضمون و مشخصه های فیلم مات به شدت انسانی و حتی دینی است چرا که کاظمی برای رسیدن به دغدغه و آن حدیث نفس باطنی اش چالشی به راه انداخته است شش آدمی که هرگز همدیگر را نمی شناسند اما در یک چیزی شریک هستند آن هم کلاهی ست که بر سرشان رفته است حالا هر کدام از این افراد که شهرستانی هم هستند با مقوله ی اخلاق و انسانیت به گونه های مختلفی برخورد می کنند کاظمی این آدم های بخت برگشته را در آپارتمانی حبس کرده است تا به آن هدف نهایی اش برسد مهم ترین اِلمان ساختاری فیلم مات واکنش های رفتاری آدم ها در موقعیت های بغرنج است همین موقعیت بغرنج باعث شده درام تاثیر گذار مات شکل بگیرد، گره های درام از همان ابتدای فیلم درهم تنیده می شوند ، گره هایی محکم و یک سو که آدم های فیلم در تلاش اند به گونه های مختلف آن را باز کنند اما هرچه قصه جلوتر می رود این گره ها محکم تر و پایه و اساس قصه آن چفت و بست مورد نظر را بدست می آورد، آدم های فیلم از نظر تفکر و نگرش شان نسبت به انسانیت و اخلاق و برخوردشان با یک موقعیت حساس درست انتخاب شده است ، شهرستانی بودن این افراد و آن حس غربت در چهره و کلام شان در ابتدای فیلم تماشاگر را گول می زند اما در اواسط یا در انتهای فیلم با پیدا شدن دلارها آدم های فیلم هم تغییر مسیر می دهند آن سادگی در گفتار و تفکر تبدیل به یک مقوله ی دیگری می شود به طوری که آدم های فیلم به هر نحوی شده می خواهند آن دلارهای بی صاحب را میان خود تقسیم کنند تا کمتر تاوان کلاهی که سرشان رفته را بدهند حتی ناهید امیری که فیلم با او شروع می شود در بدو ورودش به خانه آینه و قرآن می گذارد که این نشان دهنده ی معتقد بودن اوست  اما ناهید امیری هم به پلیس دروغ می گوید و هم راضی می شود که دلارها را میان هم تقسیم کنند ، نگاهِ کاظمی به این مسئله ی مهم و انسانی خنثی نمی باشد زیرا شخصیت حمید در این فیلم که اعتقاد دارد همه چیز از راهِ قانونی اش حل شود فضا را متفاوت کرده است اساسا تنها فردی که با این مسئله ی بغرنج انسانی برخورد می کند حمید است اما حضور او میان کسانی که می خواهند تاوان ضررشان را طور دیگری جبران کنند گم می شود. شخصیت پردازی در این گونه از فیلم ها بسیار سخت است چرا که تک لوکیشن بودن فیلم باعث می شود شخصیت ها در دیالوگ ها و ارجاعات کلامی شکل بگیرند، آدم های فیلم مات به شخصیت رسیده اند آنها برای مخاطب نماد یا سمبول نیستند اگر چه قصه شاید برای مخاطب ملموس نباشد اما رویکرد قصه در بوجود آوری بحران و شکل گیری این شخصیت ها در چهارچوب های یک هدف باعث شده که فضای قصه برای مخاطب مستند گونه باشد، فیلم مات خوب شروع می شود خوب قصه می گوید و در جای درستش به پایان می رسد. همانطور که گفته شد این فیلم دارای یک فیلمنامه ی منسجم است که با رویکرد و هدف انسانی و از همه مهم تر عدالت ساخته شده، از آنجایی که در سینمای حالِ حاضر باب شده است که وقتی فیلمساز دستش به جایی بند نیست از شاخه و برگ اضافی استفاده اما صباکاظمی به درستی ارکان های ساختاری درام را کنار هم قرار داده است تا حوصله ی مخاطبش سر نرود ، مطمئنا پایان فیلم مات در فیلمنامه شکل گرفته زیرا که بعید به نظر می رسد با وجود فضای کارگاهی برای ساخت این فیلم ، به پایان بندی فکر نشده باشد وقتی مامور آگاهی  با شیشه  شکسته ی ماشین جلوی درب مواجه می شود و بعد در سکانس بعد پسر بچه را در آن ماشین می بینیم که متوجه می شویم دیگر دلاری در کار نیست که این فضای نا امن پایتخت و نابسامانی جامعه را نشان می دهد، از طرفی دیگر شخصیت های بخت برگشته ی این فیلم باید به شهرشان بازگردند و دوباره برای به دست آوردن پول تلاش کنند، اما در موازات تلاش و پول درآوردن آیا اخلاق و رفتارهای آن ها هم تغییر می کند؟ آیا آنها به دلیل ضررمالی به دیگران ضرر نمی رسانند؟ صباکاظمی بی رحمانه از آدم هایش توقع انسانیت دارد، این آدم ها زخم خورده اند اگر چه تا قبل از این شاید در زندگی شخصی و اجتماعی شان آدم های موجهی بودند اما با توجه به کلاهی که سرشان رفته است آدم های دیگری می شوند، این زخم های اجتماعی باعث تغییر رفتار آدم ها می شود و این برای جامعه پیشامدهای خطرناکی دارد. فیلم مات با مخاطب همراه است و از مخاطب جلو نمی زند که این مهم ترین امتیاز فیلم محسوب می شود دوربین روی دست که فضای مستندگونه یی را پدیدآورده است اگر چه در بعضی از نماها لرزش و سرکشی دوربین باعث عدم تمرکز مخاطب می شود اما این شیوه ی فیلمبرداری به درستی انتخاب شده چرا که هدف کاظمی در برقراری ارتباط قصه با مخاطب به ثمر رسیده است و جهان فیلم در قالب یک فیلم داستانی اجتماعی توانسته از یک موضوع ناملموس قصه یی بسازد که موجب همذات پنداری تماشاگر با فضا و شخصیت های فیلم شود، همانطور که گفته شد در فیلم مات فرم و محتوا در یک راستا به آن هدف مشترک می رسند کاظمی در یک فضای بسته فارغ از دکور و موسیقی با پلان سکانس هایی که گاهی هم کات می شود(که شاید مخاطب عام هم نفهمد) توانسته قصه سرایی کند امکانات ساختاری فیلم مات برای قصه گویی در آن فضای محدود اگر چه کار دشواری به نظر می رسد اما فیلمساز ما با پرداخت درست در فیلمنامه و شخصیت پردازی توانسته مخاطب را با فیلم همراه کند از سوی دیگر نشان دادن آدم های شهرستانی در موازات آدم های پایتخت نشین که به هر طریقی حاضر به کلاه برداری اند در لایه های این درام تنیده شده است، دوربین تا انتهای فیلم از خانه بیرون نمی رود اما به درستی توانسته حال و هوای جامعه ی امروز را به مخاطب القا کند آدم های فیلم که از شهرستان به پایتخت مهاجرت کردند همگی با یک شیوه کلاه برسرشان رفته است اما در این میان هدف فیلمساز نشان دادن وضعیت نامناسب آدم های جامعه و عدم اعتماد میان آنهاست، اساسا در بطن سادگی و بی آلایشی فیلم مات قصه سعی دارد حرفش را به طور واضح بزند که موفق هم شده است دلیل این موفقیت در وهله ی اول فیلمنامه استاندارد و منسجم است که ابعاد و چهارچوب قصه گویی در آن حفظ شده است و در قدم بعدی استفاده ی فیلمساز از یک فرم قابل قبول است که همراه با مضمون، تماشاگر را تا لحظه ی پایانی نگه می دارد. هوشمندی کاظمی از نام فیلم که از آن در فرم هم استفاده کرده است بی معنی نمی باشد شاید منظور از نام مات همان اصطلاح بازی شطرنج باشد اما مات بودن بک گراند ها نشان دهنده ی تنهایی و غربت آدم های فیلم است که به هزار امید و آروز از شهرشان به تهران آمدند.

مات برای صباکاظمی فیلم موفقی است که فارغ از ذوق زدگی فرمی توانسته در چهارچوب سینمای داستان گو، مخاطب پسند باشد . فیلمنامه ی استاندارد همراه با انتخاب درست و بجای بازیگران و استفاده نکردن از بازیگر چهره باعث جذابیت این فیلم شده است، از سوی دیگر فیلم مات برای فیلمساز جوانش حرکتی روبه جلو است و نشان می دهد که صباکاظمی می تواند فیلمساز موفقی برای سینمای ایران باشد، در گروه هنروتجربه شاهد فیلم هایی هستیم که از هر لحاظ می توانند مخاطب را جذب کنند، فیلم مات هم این توانایی را دارد که در گروه آزاد نمایش داده شود تا به سطح سلیقه ی تماشاگران عام سینما هم افزوده شود.  



چند خانواده شهرستانی برای رسیدن به شرایط آرمانی به تهران نقل مکان می‌کنند و با اتفاقات چالش برانگیزی روبه‌رو می‎شوند.